header image
Home arrow خبرنامه الکترونیک فرزان arrow خبرنامه شماره 35 فرزان - آبان 1388 arrow نگارش علمی: آشنايي با نرم افزارهاي مديريت منابع علمي (قسمت اول)
نگارش علمی: آشنايي با نرم افزارهاي مديريت منابع علمي (قسمت اول)
1388/08/28 ساعت 15:27:31
هر يافته علمی جديد زيرساختی از تجارب و نتايج مطالعات قبلی در آن زمينه دارد. ارائه گزارش اين يافته جديد نيز مستلزم بيان منابع قبلی و پژوهشهای انجام شده در آن زمينه می‌باشد. ارائه هرچه كاملتر اين بخش نشان‌دهنده انجام دقيقتر بررسي متون از جانب پژوهشگر است.

منابع علمی دارای انواع متعددی است. ازجمله اين موارد می‌توان به مقاله‌های چاپ شده در مجلات علمی، كتابها، پايان‌نامه‌های تحقيقاتی، كنفرانسها، گزارشها، كتابها و مقالات الكترونيك، گزارشهای موردی، شنيده‌های علمی، بانكهای اطلاعاتی اينترنتی و بسياری موارد ديگر اشاره كرد.

دسترسی به اين منابع علمی از راههای مختلفی امكان‌پذير است. اين منابع در گذشته تنها به صورت لوح‌هاي فشرده اطلاعاتی مانند مجموعه‌های Silver Platter Medline و يا Psychlit  وجود داشت كه از طريق نرم‌افزارهای مربوطه قابل جستجو بودند.

امروزه با گسترش دسترسی به شبكه جهانی اينترنت امكان استفاده مستقيم از اين منابع از طريق سايت PubMed به صورت رايگان بوجود آمده است. در اين روش شما می‌توانيد در هر لحظه به جديدترين اطلاعات دسترسی داشته باشيد.

همچنين با بوجود آمدن سايتهای اينترنتی كه مقالات علمی را به صورت تمام‌متن در اختيار قرار می‌دهند و كتابخانه‌های الكترونيك كه كتابهاي علمی را به صورت نسخه الكترونيك فراهم نموده‌اند، دسترسی به نسخه كامل متون علمی قابليتها و امكانات نيز ممكن شده است.


ذخيره و بازيابي اطلاعات
پس از انجام جستجو به دنبال موضوع مورد نظر، اطلاعات از منابع علمی استخراج مي‌شود. اين اطلاعات به صور مختلفی قابل حفظ و نگهداری است. می‌توان از اطلاعات فوق را چاپ كرده، به صورت كاغذی نگهداری كرد و يا آنها را در قالب فايلهای كامپيوتری ثبت و نگهداری نمود. در ادامه روشهاي ذخيره و بازيابي اطلاعات را با هم مرور مي‌كنيم:

1. ذخيره با ساختار html  و يا mht: در اين روش هر فايل حاوی فهرست تعدادی و يا همه منابع يافت شده و يا همراه با اطلاعات خلاصه آنها خواهد بود. جستجو در اين فايلها از طريق ابزار جستجوي سيستم عامل ميسر است ولی در اين روش محيط،  جستجو را نمی‌توان به فيلدهای خاص اطلاعاتی محدود كرد و همچنين جستجو با شرط عدم وجود (not) نيز ممكن نيست.

2. ذخيره با ساختار text و يا doc: می‌توان اطلاعات اخذ شده در جستجوهای مختلف را به صورت پشت‌سرهم در يك فايل متنی ساده  مانند txt و يا با ساختار كاملتر مانند rtf (در محيط WordPad)و يا  doc (در محيط Microsoft Word) ذخيره كرد. در اين روش امكان بازيابي اطلاعات با استفاده از امكانات find موجود در نرم‌افزارهای ويرايشگر متن مربوط به هر نوع فايل وجود دارد كه نسبت به امكانات جستجوی سيستم عامل سريعتر عمل می‌كند، ولي همچنان مشكل جستجوی عبارت در يك فيلد خاص اطلاعاتی، جستجوهای تركيبی و جستجوی عدم وجود يك عبارت خاص به قوت خود باقی است.

3. ذخيره اطلاعات در ساختار بانك اطلاعاتی: تعدادی از كاربران مجرب در علوم انفورماتيك برای رفع مشكلات فوق اقدام به طراحی ساختارهای ساده در بانكهای اطلاعاتی به كمك نرم افزارهايی همچون Microsoft Access نموده‌، اطلاعات منابع علمی خود را در آنها وارد می‌نمايند. اين افراد يا به روش دستی و با كپی كردن فيلد به فيلد، اطلاعات را وارد اين سيستم مي‌نمايند و يا اين كه با نوشتن ماكروهايی به زبان VBA اين اطلاعات را به صورت دسته‌ای ثبت می‌نمايند و از طريق Queryهای پارامتری به جستجوی اطلاعات مورد نظر خود در بانك اطلاعاتی می‌پردازند. اين روش دو مشكل عمده دارد. اول اين كه طراحی اين ساختار محتاج دانش كامپيوتری بالاتر از سطح كاربران عادی دارد و برای همه قابل پياده‌سازی نيست و دوم اين كه به لحاظ تنوع ساختارهای منابع علمی مختلف پياده‌سازی سيستمی كه بتواند تمامی اين اقلام اطلاعاتی را به طور اختصاصی شده بر حسب نوع منبع علمی مورد استفاده قرار دهد، احتياج به آشنايی و اطلاعات بالايی از ساختار اطلاعات دارد.

4. استفاده از نرم افزارهای ويژه مديريت منابع علمی: با توجه به مشكلات مذكور در روشهای فوق ضرورت استفاده از نرم‌افزارهای اختصاصی برای مديريت منابع علمی كاملاً محرز و مشخص می‌گردد. اين نرم‌افزارها علاوه بر رفع آن مشكلات، توانمنديهای ويژه‌ ديگری را هم به كاربران خود ارائه می‌نمايند. اين امكانات شامل موارد ذيل است:

الف) مديريت منابع علمی: در اين نرم افزارها ساختار اطلاعات منابع علمی مختلف به صورت از پيش تعريف شده وجود دارد. علاوه بر اين امكان تعريف اقلام اطلاعاتی به صورت شخصی (customized) نيز در آنها پيش‌بينی شده است.

ب‌) مديريت منابع اطلاعاتی غيرمتنی: علاوه بر امكان ذخيره اطلاعات متنی می‌توان فايلهايی با ساختارهای مختلف مانند فايلهای تصويری، pdf و يا فايلهای فشرده شده (zipped) را بصورت متصل(attached) به اطلاعات منابع علمی ذخيره نمود.

ج‌) امكان فهرست‌نويسی موضوعی از منابع علمی: اين امر بر حسب گروه‌بنديهای مختلف بر پايه هر كدام از اقلام اطلاعاتی در منابع علمی مانند نام نويسنده، نام نشريه، سال نشر و موارد بسيار ديگری امكان‌پذير است.

د) جستجوی مستقيم در بانكهای اطلاعاتی اينترنتی: در صورت داشتن ارتباط مستقيم (online) و مجوز دسترسی به منابع فوق در داخل اين نرم‌افزارها و از طريق امكانات فايلهای رابط (connection)، می‌توان اطلاعات مورد نياز را جستجو و سپس در كتابخانه نرم‌افزار، اطلاعات اخذ شده را ثبت و نگهداری نمود.

ه‌) امكان گرفتن اطلاعات از فايلهای ذخيره شده متنی: در بسياری موارد ممكن است نتيجه جستجو در منابع علمی از طريق خروجيهای مربوطه (export) توسط كاربر ذخيره شده باشد. در اين نرم‌افزارها امكان شناسايی  انواع زيادی از آن ساختارهای خروجی وجود دارد و با امكانات import، آن اطلاعات را مي‌خوانند در خود ذخيره مي‌نمايند.

و‌) به اشتراك گذاشتن اطلاعات در شبكه‌های كامپيوتری: امكان ذخيره و به اشتراك‌گذاری اطلاعات تهيه شده توسط اعضای يك گروه كاری كه روی موضوع مشابه فعاليت دارند، در يك شبكه كامپيوتری محلی (LAN) وجود دارد.

ز‌) امكان اخذ خروجی مراجع بر حسب ساختار مرجع نگاري نشريات علمی: در هر نشريه علمي فهرست مراجع علمی در مقاله با ساختار مشخصی ذكر می‌شود كه اين ساختارها بسيار متنوع است و نوشتن اين ليست امری بسيار وقت‌گير و نيارمند به دقت فراوان مي‌باشد. با استفاده از اين نرم‌افزارها نگارش بخش مراجع  در عرض مدت بسيار كوتاهی قابل انجام است. در مواردی همچون زماني كه مقاله در يك مجله پذيرفته نشود، برای ارسال به مجله ديگر، نيازمند بازنويسی و تغيير در ساختار فهرست مراجع  علمی مي‌باشد. نرم افزارهاي مديريت منابع علمي  اين امر را نيز به راحتی و طی چند ثانيه ميسر مي‌سازند.

ح‌) برقراری ارتباط با نرم افزارهای ويرايشگر متن: نرم افزارهای فوق به منظور نگارش مراجع  به ‌كار رفته در يك مقاله داراي توانمندی ويژه‌ای جهت برقراری ارتباط دوطرفه با محيطهای ويرايشگر متن مانند نرم افزار Microsoft Word هستند. همچنين در اين نرم‌افزارها قالبهای از پيش تهيه شده برای تنظيم مقاله جهت ارسال به بسياری از مجلات معتبر وجود دارد. اين قالبها هم‌اكنون برای نشريات زيادی وجود دارند و با سرعت روزافزونی برای نشريات ديگر نيز در حال تهيه است  كه از طريق اينترنت می‌توان به آنها دست يافت و به سيستمهای فوق  اضافه كرد.

ط) برقراری ارتباط با فايلهای تمام‌متن منابع علمی از طريق اينترنت: در سيستمهای فوق امكان ثبت آدرس اينترنتی (URL) دسترسی به فايل كامل منابع علمی وجود دارد كه در صورت داشتن مجوز دسترسی، به راحتی و با انتخاب آن آدرس،  فايل مورد نظر در دسترس قرار می‌گيرد.

ي‌) امكان ثبت منابع علمی به زبانهای مختلف جهان: در نسخه‌های جديد بعضی از اين نرم‌افزارها امكان ثبت منابع علمی به زبانهای مختلف مانند زبان پارسی و ذكر آنها در فهرست مراجع به همان زبان وجود دارد. اين امكان به واسطه پشتيبانی ساختار Unicode در اين نرم‌افزارها فراهم شده است.


در شماره آتی خبرنامه الکترونیک فرزان به معرفی نرم افزار EndNote به عنوان یکی از کاربردی ترین نرم‌افزارهای مديريت منابع علمی خواهیم پرداخت.

همچنین به منظور آشنایی بیشتر با نرم‌افزارهای مديريت منابع علمی می توانید به فصل 18 از كتاب مباني نگارش علمي - تاليف دكتر اميد لطف الهي شبستري، گروه نگارش علمي ‏‏(‏SWT‏)- موسسه فرزان مراجعه نماييد.‏

خبرنامه

دیگر شماره ها

آمار بازديد

ورود و خروج
نام کاربری

کلمه عبور

مرا به ياد داشته باش
فراموش کردن کلمه عبور
ثبت نام نكرده ايد؟ عضویت
صفحات اجتماعی