header image
Home arrow خبرنامه الکترونیک فرزان arrow خبرنامه شماره 41 فرزان - اردیبهشت 1389 arrow نگارش علمی: اصول اخلاق در پژوهش ( قسمت دوم)
نگارش علمی: اصول اخلاق در پژوهش ( قسمت دوم)
1389/03/11 ساعت 15:51:10

 در این شماره از خبرنامه الکترونیک فرزان بنا داریم در رابطه با موضوعات "حفظ حقوق و هويت بيماران"، "صحت اطلاعات و داده ها"، "سرقت ادبي علمي" و دیگر ملاحضات اخلاقی در پژوهشهای حوزه علوم پزشکی مطالبی را تقدیم حضور کنیم. با ما همراه باشید.


حفظ حقوق و هويت بيماران

هويت شركت كنندگان در مطالعه بايد همواره محفوظ بماند. اطلاعاتي كه به شناسايي بيمار كمك مي كند نبايد در متن، عكس يا شجره نامه ارائه شود، مگر آنكه براي رسيدن به اهدف علمي مورد نظر ضرورت داشته باشد، كه آن هم با كسب اجازه  و رضايت‌نامه آگاهانه و مكتوب  از بيمار امكان پذير است. نام بيمار را از روي كليشه راديوگرافي حذف كنيد. شما مجاز نيستيد نام بيمار را با هدف جلوگيري از شناخته شدن وي تغيير دهيد يا از يك نام جعلي استفاده كنيد. در صورت چاپ تصويري از چهره بيمار، چشم ها را كاملاً بپوشانيد. از آنجا كه پوشاندن چشم ها نمي تواند هويت بيمار را به طور كامل پنهان نگهدارد، اخذ رضايتنامه آگاهانه ضروريست.  بر اين اساس در تمام پژوهش هاي انساني اخذ رضايت نامه آگاهانه از بيمار يا قيم وي ضروري است.


صحت اطلاعات و داده ها

بررسي متوني كه انجام مي دهيد بايد دقيق و كامل باشد. البته منظور اين نيست كه يك مرور سيستماتيك انجام دهيد؛ بلكه با انتخاب درست واژگان كليدي و در پيش گرفتن يك استراتژي صحيح جستجو، به جمع آوري و مقايسه بي طرفانه پژوهش هاي قبلي بپردازيد. امانت داري در مرحله جمع آوري داده ها را مورد توجه قرار دهيد. 

در مرحله گزارش داده ها و آناليز نيز ملزم به رعايت بي طرفي هستيد. عوامل مخدوش كننده و عواملي كه باعث ايجاد تورش در انجام مطالعه مي شوند را حذف كنيد تا نتايجي كه ارائه مي كنيد به واقعيت نزديك تر باشند. به هيچ وجه مجاز نيستيد نتايج مطالعه را به گونه اي دستكاري كنيد كه آنچه مورد نظر شماست حاصل شود. همواره خود را در محضر خداوند ببينيد. پژوهش شما، هر اندازه هم كه كوچك باشد، روزنه ايست به سوي ناشناخته هاي جهان. پس سعي كنيد در كار خود صداقت و درستي را محور قرار دهيد.


نويسندگان

قانون مشخصي براي ترتيب و توالي نويسندگان وجود ندارد. ترتيب نهايي چيزيست كه با اتفاق نظر بين نويسندگان تنظيم مي شود. در كشور هاي غربي معمولاً اسمي كه آخر نوشته مي شود، متعلق به پرسابقه‌ترين فرد در تيم تحقيقاتي است. در ايران معمولاً اسامي اساتيد ابتدا ذكر مي شود.

دقت كنيد در تنظيم نهايي اسامي، اسم كسي فراموش نشود. برخي مجلات از شما مي خواهند نام و امضاي تك تك نويسندگان را در نامه همراه ارائه كنيد. در قسمت تقدير و تشكرات، اسامي افرادي را كه به نوعي در انجام پژوهش نقش داشته اند (پزشك، پرستار، تكنيسين) ذكر و از ايشان قدرداني كنيد، اما از آوردن اسامي دوست، همسر يا فرزندان خودداري نماييد.


سرقت ادبي علمي

سرقت ادبي (Plagiarism) به معناي استفاده از جملات، عبارات، افكار و عقايد ديگران در متن مقاله و منسوب نمودن آن به خود مي باشد. براي درك بهتر اين مفهوم بايد توجه داشت كه تمام دانسته هاي ما بر دانسته هاي پيشين ما استوار است. وقتي مطلبي را مي خوانيم، در واقع در حال استفاده كردن از دانسته هاي ديگران هستيم و بر اساس آن ديدگاه ما شكل مي گيرد. اما هنگاميكه قصد داريم افكار خود را بر روي كاغذ پياده كنيم، بايد بين آنچه كه از ديگران قرض گرفته ايم با آنچه كه از تفكرات ما حاصل شده است تفاوت قائل شويم. اين كار با ارجاع دادن مطالب به منابع مورد استفاده انجام مي‌گردد، در غير اين صورت، سرقت ادبي اتفاق افتاده است.

چنانچه ايده متعلق به فرد ديگري را در قالب كلمات و عبارات خود به كار بريد، اصطلاحاً پارافريزينگ رخ اده است. پارافريزينگ به معناي تغيير دادن يك يا دو كلمه از جمله اي منسوب به فرد ديگر، تغيير ساختار جمله با حفظ كلمات به كار رفته در آن، يا جا به جا نمودن برخي كلمات با كلمات مترادف آن ها نيست. اگر بخواهيد با هر يك از اين روش ها جمله اي را باز آرايي كنيد، در واقع سرقت ادبي انجام داده‌ايد، نه پارافريزينگ.  در واقع پارافريزينگ راه مناسبي براي استفاده از ايده ديگران در راستاي حمايت از افكار و عقايد خودتان است، به شرط آنكه در پايان جمله، مرجع آن را ذكر نماييد.


ارسال همزمان مقاله به دو مجله

ممكن است از خود بپرسيد چه اشكال دارد مقاله را همزمان براي دو يا چند مجله ارسال نماييم؟ اين كار نوعي فريب علمي محسوب مي شود و علاوه بر آنكه اتلاف سرمايه و هدر رفتن وقت داوران را در پي دارد، به لحاظ اخلاقي نيز صحيح نيست. نبايد مقاله اي را كه در مرحله بررسي از جانب يك مجله به سر مي برد براي مجله ديگري ارسال كنيد. گذشته از مسائل فوق، احتمال دارد مقاله شما از طرف سردبير دو مجله براي يك داور ارسال شود. اين اتفاق به ويژه با فوق تخصصي شدن شاخه هاي مختلف علم و تسهيل ارتباط بين دانشمندان، بعيد نيست. به هر حال چنانچه محرزشود كه مقاله شما، همزمان براي مجله ديگري نيز ارسال شده است، سردبير روند بررسي مقاله را متوقف و آن را رد خواهد كرد. اين مسئله مي‌تواند اعتبار علمي شما را مخدوش كند.


چاپ مجدد

چنانچه بخش عمده مطالب ارائه شده در يك مقاله ارسال شد براي چاپ، با مقاله ديگري از همان نويسنده كه قبلاً چاپ شده است هم پوشاني داشته باشد، مي گوييم چاپ مجدد رخ داه است. لازم نيست دو مقاله عيناً مثل هم باشند تا اين اصطلاح به كار رود. دلايلي كه چاپ مجدد را اقدامي نادرست جلوه  مي‌دهد عبارتند از:

1- مطلبي زائد و تكراري بر حجم زياد متون علمي مي افزايد.

2- نتيجه متا آناليز هاي آينده را مخدوش مي كند.

 3- باعث اتلاف وقت سردبيرها، داوران، دانشمندان و خوانندگان مي شود.

4- منابع مجله از قبيل فضاي فيزيكي بر روي شبكه يا درون مجله براي چاپ مقالات را هدر مي دهد.

5- باعث هدر رفتن منابع به منظور يافتن و تأييد كردن چاپ مجدد مي گردد.

6- تخطي از قانون حق تكثير (كپي رايت ) محسوب مي شود.

از آنجا كه نويسندگان موظفند هنگام ارسال مقاله، ذكر كنند كه نتايج مطالعه را در جاي ديگري چاپ نكرده اند، بنابراين چاپ مجدد يك فريب علمي محسوب مي شود. اگر بيش از 10 درصد از مطالب يك مقاله نظير مقاله ديگر باشد، كميته بين المللي سردبيران مجلات پزشكي (ICMJE) از نويسندگان خواسته است كه نسخه‌اي از مقاله ديگر را براي مجله بفرستند تا سردبير و مرورگران درباره آن آگاهانه تصميم بگيرند.  اگر چكيده مقاله خود را در جابي ارائه كرده ايد يا نتايج مطالعه خود را به صورت شفاهي ارائه نموده ايد يا مقاله شما  از سوي مجله قبلي رد شده است، چاپ آن در مجله بعدي شامل ممنوعيت هاي چاپ مجدد نمي شود.

چنانچه نويسنده از قوانين فوق تخطي نمايد، اصلاحيه اي از سوي سردبير در مجله چاپ مي شود كه از طريق آن دسترسي به مقاله مذكور نيز امكان پذير است. بدين وسيله، قانون شكني نويسنده بر همگان آشكار و وي از ارسال هرگونه مقاله براي آن مجله محروم مي گردد.


حق تكثير

حق تكثير(كپي رايت) قانوني است در راستاي حمايت از نويسندگان در برابر تكثير و استفاده بدون اجازه از آنچه كه به رشته تحرير درآورده اند. مقاله شما از لحظه اي كه آن را  به مجله  ارسال مي نماييد تحت قانون حق تكثير قرار مي گيرد؛ بنابراين از دادن مقاله خود به افرادي كه همكار نزديك شما محسوب نمي شوند خودداري كنيد.

 

خبرنامه

دیگر شماره ها

آمار بازديد

ورود و خروج
نام کاربری

کلمه عبور

مرا به ياد داشته باش
فراموش کردن کلمه عبور
ثبت نام نكرده ايد؟ عضویت
صفحات اجتماعی