header image
Home arrow خبرنامه الکترونیک فرزان arrow خبرنامه شماره 25 فرزان - دي 1387 arrow نگارش علمی: چگونه يك گزارش مورد (Case Report) خوب بنويسيم؟ (قسمت اول)
نگارش علمی: چگونه يك گزارش مورد (Case Report) خوب بنويسيم؟ (قسمت اول)
1387/11/21 ساعت 07:26:33
گزارشهاي مورد،  ابزارهايي ارزشمند جهت به اشتراك گذاشتن تجربيات ميان شاغلين حرف پزشكي مي‌باشند. اين تجربيات از مهارتهاي باليني تا بررسيهاي آسيب شناختي و رويكردهاي تشخيصي غيرمعمول متغير مي باشد. گزارشهاي مورد موجب افزايش آگاهي نسبت به شرايط غير معمول مي شوند و راههاي فرعي براي رسيدن به مفاهيم باليني را مي‌گشايند. آنها تفكر در شرايط اضطراري را تقويت نموده، روند آنرا به فراتر از طبابت استاندارد و گزينه‌هاي شناخته شده گسترش مي‌دهند. در واقع نوشتن گزارش مورد و انتشار آن در مجلات پزشكي معتبر، راهي براي انتقال اطلاعات و تجربيات جالب و نادر يك پزشك به ديگر محققين مي باشد.

گزارشهاي مورد، بر نتايج بدست آمده از وقايعي ثبت شده‌ استوار هستند و در نقش يك پايگاه اطلاعاتي، حاوي راه حلهاي جايگزين براي متخصصين مي‌ باشند. اين مقالات، مرجعي براي تشخيصهاي افتراقي و رويكردهاي درماني ناشايع مي باشند و پزشكان را در امر تشخيص و درمان ياري مي‌رسانند. تعداد گزارشهاي موردي كه از سال 1996 تاكنون در پايگاه اطلاعاتي مدلاين ثبت گرديده، بيش از 000/140 مورد مي‌باشد.

نوشتن گزارش مورد با هدف چاپ در مجلات، يكي از بهترين راههاي شروع به نوشتن مقالات علمي پزشكي است، زيرا گزارشهاي مورد معمولاً حاوي نكات جالبي هستند كه علاقه خوانندگان را به خود جلب مي نمايند و اگر درست انتخاب و تهيه شوند، احتمال چاپ شدن آنها زياد است. به طور كلي در مقايسه با ساير انواع مقالات، زمان كمتري براي آماده سازي يك گزارش مورد نياز است.

در اين فصل به بررسي چگونگي انتخاب مورد، ساختار گزارش مورد و تنظيم مقاله گزارش مورد را خواهيم پرداخت.
 

چه زمان و چگونه شروع كنيم؟
شما مي توانيد از هر فرصتي براي تهيه گزارش مورد استفاده كنيد. مهم آنست كه همواره به فكر تهيه گزارش مورد باشيد. بنابراين چنانچه با مورد باليني غير معمولي برخورد كرديد، بي توجه از كنار آن نگذريد. ابتدا تا جايي كه مي توانيد درباره آن مطالعه كنيد تا بر ابعاد گوناگون آن مسلط گرديد. جستجو در مدلاين را از ياد نبريد. اين كار چند فايده دارد. اولا،ً مطلع مي شويد آيا قبلاً نظير چنين موردي گزارش شده است؟ در صورت مثبت بودن پاسخ، چند نوبت و تحت چه شرايطي؟ ثانياً، با معيارهاي لازم براي تشخيص و استانداردهاي درماني آشنا مي شويد. ثالثاً، مطالعه گزارشهاي موردي كه پيش از اين انتشار يافته، شما را در تنظيم مقاله تان ياري مي رساند. چنانچه شخصاً با مورد خاصي برخورد نداشتيد، به اساتيد با سابقه، به ويژه آنهايي كه در سمت مشاور هستند رجوع كنيد. معمولاً اين افراد حجم زيادي از اطلاعات مربوط به بيماران خاص را در كشوي ميز تحرير خود ذخيره كرده و نيت چاپ آنها را دارند ولي فرصت نمي‌كنند. آنچه مي‌خواهند، يك نفر علاقمند به امور پژوهشيست تا به عنوان شريك در تهيه گزارش مورد، آنها را ياري رساند. اگر پژوهشگري جوان هستيد، بهره‌مندي از وجود اينگونه اساتيد براي شروع به كارتان بسيار مفيد است.

از آنجـا كـه گـزارشهاي مورد داراي جزء علت و اثر نيستند، بنابراين نياز به صرف وقت زياد براي جمع‌آوري داده ها و تجزيه و تحليل آنها با روشهاي پيچيده آماري (نظير مقالات پژوهشي) نيست. البته به خاطر داشته باشيد كه هر گزارش مورد بايد از لحاظ آموزشي نيز پربار باشد.


انتخاب مورد
گزارشهاي مورد بايد يك مورد بي همتا  را معرفي كنند؛ بي همتا بودن آن نيز نبايد صرفاً يك تغيير ساده و جزيي نسبت به مواردي كه قبلاً گزارش شده است باشد. به عنوان مثال يك موقعيت غير معمول يا جديد از يك بيماري شناخته شده نمي‌تواند واقعه‌اي بي‌همتا باشد مگر آنكه با علايم و نشانه هايي كه قبلاً به ثبت نرسيده همراه يا يك روند تشخيصي پرهزينه و استثنايي را پشت سر گذاشته باشد. مشخصاتي كه يك مورد را براي گزارش مناسب مي‌سازند عبارتند از:

- مشخصه‌اي نادر يا بي‌همتا در روند بيماري
- ارتباطي غير منتظره بين بيماري و علايم.
- يك رويكرد درماني بي‌سابقه.
- مواردي كه يك عارضه جانبي از دارو درماني را مطرح ‌سازند كه قبلاً گزارش نشده است.
- يك رويداد غيرمنتظره طي دوره تحت نظر بودن يا درمان بيمار  
- يافته‌هايي كه ديدگاه جديدي نسبت به پاتوژنز يك بيماري يا عارضه دارويي بدست مي‌دهند.
- مواردي كه مي‌توانند موجب ايجاد تغيير در روند علم پزشكي شوند.
 - مواردي كه مي‌توانند با نشان دادن يك اصل جديد، موجب حمايت يا رد يك تئوري رايج  شوند و لذا زمينه‌ساز پژوهش بيشتر باشند.
 - مواردي كه با مطرح ساختن يك مشاهده، تشخيص يا درمان، بتوانند يك موقعيت باليني قبلاً  فهميده شده را واضح سازند.
- مجموعه‌اي از شرايط يا وقايع پي درپي يا شكايتهايي كه روند تصميم‌گيري را مشكل مي‌سازند يا يك معماي درماني را مطرح مي‌كنند.
- گزارشهايي كه به بررسي تاثير يك واقعه خاص بر روي بيمار، پزشك يا هر دو مي‌پردازد.


جمع‌آوري اطلاعات
پس از انتخاب موضوع گزارش، نوبت بررسي متون مجدد و دقيق تر به منظور يافتن هرگونه گزارش دقيقاً يكسان يا مشابه فرا مي‌رسد. جستجو در پايگاههاي اطلاعاتي EMBASE، Medline، Pubmed، Ovid و حتي جستجو در سايت گوگل حجم وسيعي از اطلاعات را در اختيار شما مي‌گذارد كه به ويژه در تنظيم قسمت مقدمه و بحث گزارش مورد به شما كمك خواهد كرد. چنانچه نتايج بدست آمده اندك بودند، به نفع آن است كه مورد شما نادر بوده، احتمال چاپ آن بيشتر است؛ البته با اين شرط كه استراتژي جستجوي شما درست بوده باشد.  با بررسي مراجع هر يك از اين منابع و پيگيري آنها مي‌توانيد جستجوي خود را گسترش دهيد.

همزمان با بررسي متون، بايد جمع‌آوري و نظم بخشيدن به اطلاعات و مدارك بيمار نيز انجام شود. مي‌توانيد با استفاده از پرونده بيمار، به ثبت جزييات تمام وقايعي كه در طول مراقبت از او رخ داده بپردازيد: شرح حال، يافته‌هاي معاينه، نتايج حاصل از بررسيهاي پاراكلينيك، يافته‌هاي جراحي، آسيب شناسي، نتايج پيگيري روزانه و سير بيماري همگي مهم هستند. پس از اخذ رضايت كتبي، چند نمونه خون از بيمار تهيه و در محل مناسب (فريزر) نگهداري كنيد. اگر بيماري خارج از حيطه تخصصي شماست، حتماً اين كار را انجام دهيد تا اگر در آينده (مثلاً برحسب تقاضاي داوران مقاله) انجام آزمايش خاصي لازم گرديد، امكان آن وجود داشته باشد. اگر بيمار فوت نموده است، به منظور تاييد يافته هاي پيش از مرگ، درخواست اتوپسي نماييد تا وسعت بيماري به طور دقيق مشخص و مواردي كه در بالين قابل ارزيابي نبوده است آشكار گردد.
     
از مدارك بيمار كپي تهيه كرده و با آنها كار كنيد، نه با اصل مدارك؛ زيرا آنها تنها منبع موجود براي بررسي بيشتر در آينده هستند. بهتر است از گرافيها با دوربين ديجيتال عكسبرداري نمائيد. مطمئن باشيد كه عكسها و مدارك اصلي را به جاي اول خود باز مي‌گردانيد.


رضايت آگاهانه
اگر توضيحات ارائه شده در شرح حال به گونه‌اي باشد كه به آساني موجب شناسايي بيمار گردد، حتي بدون اينكه عكس يا تصوير پزشكي از او ارايه شده باشد، بايد جزئيات آن را حذف كنيد تا محرمانه بودن بيمار زير سؤال نرود. هرگز نبايد با نيت حفظ محرمانه بودن بيمار، شرح حال را تغيير دهيد يا اطلاعات كاذب ارايه كنيد.

براساس تصميم  ICMJE و طبق دستورالعمل واحد ، در مواردي كه محرمانه بودن بيمار اندكي مورد شك واقع گردد، اخذ رضايت آگاهانه ضروري است. برخي مجلات، بررسي هرگونه مقاله گزارش مورد را به وجود رضايت آگاهانه در كنار مقاله ارسالي منوط كرده اند. پوشيده ماندن هويت بيمار واقعيتي است كه بايد همواره مدنظر قرار گيرد و كوتاهي در آن هرگز جايز نيست. بنابراين لازم است قبل از آنكه داوران آن را از شما طلب كنند، يك كپي از رضايت آگاهانه بيمار به هنگام ارسال مقاله ضميمه نماييد. در صورت وجود عكس چهره، چشمهاي بيمار را بپوشانيد. فراموش نكنيد كه نام و نام خانوادگي بيمار را از حاشيه تصاوير راديوگرافي، CT و  MRI پاك نماييد.


اسامي نويسندگان: چند نفر؟
در پاسخ به اين سؤال بايد گفت كه اين اسامي نبايد زياد باشند. البته ذكر اسامي بستگي به احترام، ميزان سودمندي و مشاركت افراد در مراحل مختلف تهيه گزارش مورد دارد.


تماس با سردبير
معمولاً خواندن بخش راهنماي نويسندگان مجله، اطلاعات اندكي درباره آماده سازي گزارش مورد در اختيارتان مي گذارد. اين در حاليست كه يكي از وظايف سردبير مجله آنست كه به نويسندگان كمك كند تا مقاله خود را به بهترين نحو تنظيم نمايند. بنابراين در مراحل اوليه تحرير مقاله، با سردبير مجله اي كه برگزيده ايد مكاتبه كنيد تا از نحوه خاص تنظيم مقالات گزارش مورد و حيطه مورد علاقه آن مجله براي چاپ گزارشهای مورد مطلع شويد.

در شماره آتي خبرنامه به بررسي ساختار استاندارد و چگونگي نگارش يك گزارش مورد خواهيم پرداخت.

براي آشنايي بيشتر با ساختار و نحوه نگارش گزارش مورد به فصل 12 از كتاب مباني نگارش علمي تاليف دكتر احسان حامدي سرشت - گروه نگارش علمي (SWT)- موسسه فرزان مراجعه نماييد.

خبرنامه

دیگر شماره ها

آمار بازديد

ورود و خروج
نام کاربری

کلمه عبور

مرا به ياد داشته باش
فراموش کردن کلمه عبور
ثبت نام نكرده ايد؟ عضویت
صفحات اجتماعی