فن آوری به سرعت در حال رشد است و كارايي آن با عبور از ميكرو به نانو، پيكو، فمتو و آتو، افزايش مي يابد. نانوتكنولوژي نوعی از فن آوری است كه به مقیاسها، دستكاريها و ساخت در سطوح اتمي و ملكولي مرتبط است و به منظور ايجاد مواد، تجهيزات و سيستم هايي به کار می رود كه بطور اساسي داراي ساختار ملكولي بوده، از خواص و وظايف جديدي برخوردار هستند. اين پديده، نسل جديدي از علم وفن آوری است كه براي توليد محصولات جديد بكار مي رود. بسياري از دانشمندان معتقدند كه اين پديده تقريباً تمامي بخش هاي اقتصاد را به زودي تحت تاثير قرار خواهد داد.
نانوتكنولوژي يك تجارت جهاني با كاربردهاي جهاني است. براي توسعه نانوتكنولوژي در سطح جهاني، دولتها و سازمانها مبالغ هنگفتي را هزينه ميكنند. در حال حاضر سي و هشت كشور صنعتي جهان بودجههاي خاصي را براي نانوتكنولوژي در نظر گرفتهاند.
سوئيس، ژاپن، آلمان، انگلستان، تايوان و سنگاپور ميلياردها دلار سرمايه گذاري كرده اند و نرخ رشد سالانه سرمايه گذاري دولتي از سال 1997 تا 2003 براي نانوتكنولوژي به شرح ذيل بوده است:
| منطقه | نرخ رشد |
| اروپاي غربي | 5/31% |
| ايالات متحده | 2/37% |
| ژاپن | 2/37% |
نانو داروها يكي از بخشهاي نانوتكنولوژي است كه در حال تحقيق و توسعه ميباشد. نانو دارو يك فرصت جهاني است كه چهره داروها و نحوه ارائه آنها را در طي بيست سال آتي تغيير خواهد داد. تاكنون بيشترین تلاشهاي صورت گرفته بر جنبه علمي و توسعه فن آوری نانوداروها متمركز بوده است و كمتر بر جنبه تجاري سازي آن توجه شده است. در نتيجه موانع متعددي براي معرفي و ارائه محصولات نانو دارو به بازار وجود دارد و براي غلبه بر آنها و تجاري سازي نانوداروها يك رويكرد بينرشتهاي مورد نياز است.
هدف از اين مقاله توسعه يك مدل مفهومي از فرايند تجاري سازي نانو داروها با مقاصد زیر است:
تشريح فرايند تجاري سازي يك محصول جديد در زمينه نانو داروها به گونهاي كه ياريگر نوآوران و محققان در تجاري سازي موفق ايدههاي خود باشد.
بررسي موانع منحصر به فرد موجود در فرآيند تجاري سازي نانو داروها
ارائه راهكارهايي براي غلبه بر چالش هاي موجود بر سر راه تجاري سازي نانو داروها
در ادامه به تعريف نانو دارو، تشريح كاربردهاي آن و بازار رو به رشد نانو داروها و سپس به ارائه يك مدل از چگونگي فرايند تجاري سازي نانو داروها پرداخته خواهد شد.
نانو داروها
مروري كلي بر بازار نانو داروها
ما در ابتداي يك تغيير شگرف در توليد دارو هستيم. رقابت بسيار شديد است. فن آوریهاي گوناگون در حال توسعه هستند و اين توسعه به شدت اقتصاد جهاني را تحت تاثير قرار ميدهد. سرعت اين تغييرات به حدي است كه عوامل شتاب دهنده اي براي توسعه مهارتها در بازارهاي بين المللي و داخلي مورد نياز است.
سازمان علوم ملي ايالات متحده ( NSF ) بازار بخش هاي مختلف استفاده از نانوتكنولوژي در امريكا را در سال 2015 يك تريليون دلار پيش بيني مي كند و آنرا به صورت زير به بخش هاي كوچكتر تفكيك كرده است.
| بخش | ميليارد دلار در سال |
| مواد | 340 |
| الكترونيك | 300 |
| دارويي | 180 |
| فرآيندهاي شيميايي | 100 |
| هوا فضا | 70 |
| ابزار | 22 |
همچنين پيشبيني ميشود كه مقدار مبالغ هزينه شده در ايالات متحده تا سال 2010 براي نانو داروها به 366 ميليارد دلار برسد. انستيتو سلامت ملي (NIH) ايالات متحده 144 ميليون دلار براي توليد نانو دارو جهت درمان سرطان سرمايهگذاري كرده است.
تجاري سازي نانو داروها
شواهد حاكي از آن است كه نوآوري هاي تكنولوژيك فراواني در زمينه نانوتكنولوژي در حال ظهور ميباشد و بلوغ كامل اين نوآوريها بايد منجر به معرفي و ارائه محصولات و خدمات جديد به بازار گردد.
اكنون به نظر ميرسد زمان مناسب براي تجاري سازي جهت دستيابي به منافع حاصل از دستاوردهاي بدست آمده در زمينه نانوتكنولوژي فرا رسيده است. فرصت هاي جديد توسط نانوتكنولوژي وارد بازار شده است و تحولي كه بوجود خواهند آورد بسيار شگرفتر از تحولي است كه توسط انقلاب ورود اينترنت به وقوع پيوسته است.
دانشمندان و محققان مي دانند كه اين پديده، گستره اي از علوم جديد مي باشد و نمي توان آن را به راحتي تجاري سازي نمود. نانودارو حاصل تلفيق بسياري از فن آوریهاست و يك فرد به تنهايي هيچگاه دانش كافي براي معرفي و ارائه اين محصول به بازار را ندارد. حتي خبرهترين افراد نيز به تنهايي مهارت كافي براي تجاري سازي يك فن آوری را ندارند چراكه امروزه با توجه به پيشرفت فوق العاده سريع و توسعه روزافزون علم و دانش افراد ميتوانند فقط در يك زمينه تخصص داشته باشند. براين اساس بكارگيري رويكرد بين رشتهاي براي تجاري سازي عامل كليدي است.
توسعه فن آوری بر مبناي علم يك مقوله است و تجاري سازي آن مقوله ديگري مي باشد. به دليل اينكه بحث نانو داروها داراي ابعاد مختلفي ميباشد ساختار گروهي و تيمي در توسعه نانو دارو يك فاكتور كليدي است و نياز به تلاش متخصصان مختلف همچون داروسازان، مشاوران و متخصصان در بيوفيزيك ملكولي، بيوشيمي، مواد، بيومهندسي و نوروساینس مي باشد. همچنين كمك پزشكان نيز مورد نياز است.
گذر از پرتگاه تجاري سازي
انتقال فن آوری از آزمايشگاه به صنعت و بازار مسيري طولاني و زمان بر دارد و تجاري سازي نانو داروها در بازار به عنوان يك فعاليت طولاني مدت شناخته شده است. در اين مسير بايد از استخدام افرادي با تخصصهاي لازم، نوشتن برنامه تجاري، كسب سرمايه، توليد محصول، بسته بندي، قيمت گذاري و آماده سازي براي بازاريابي بهره برد. آنچه كه بايد به آن توجه نمود اين است كه هيچگاه دو محصول يك مسير يكسان را براي تجاري سازي طي نميكنند. از اينرو استراتژي تجاري سازي ميبايد براساس شرايط تدوين گردد.
تجاري سازي بخش مهمي از فرايند نوآوري است و هيچ فن آوری و محصولي بدون آن با موفقیت وارد بازار نمي شود.
رضا بندريان كارشناس ارشد مديريت صنعتي
