مؤسسه اطلاعات علمي مستقر در فيلادلفياي آمريكا (Institute for Science Information; ISI)، بر اساس شاخصهاي ارزيابي خود از بين دهها هزار مجله علمي منتشر شده در سراسر جهان تنها 14580 مجله را در ليست كامل (Master List) خود در پايان سال 2007 قرار داده است. مقالات منتشر شده در اين مجلات به صورتهاي مختلف در بانكهاي اطلاعاتي مؤسسه فهرستبندي ميشوند. مهمترين محصول اين مؤسسه وبگاه علم (Web of Science; WOS) است كه حدود 8700 مجله را فهرست ميكند. هر مقاله منتشر شده در يكي از اين مجلات به نوعي توليد و ثبت علم محسوب شده و از اين رو در شاخصهاي سنجش علم قرار ميگيرد.
وبگاه علم شامل سه بخش عمده به شرح زير است:
1) نمايه توسعه يافته ارجاعات علوم (Science Citation Index Expanded; SCIE):
6771 مجله در رشتههاي مختلف حوزه علوم محض (فيزيك، شيمي، رياضي، زيستشناسي زمينشناسي، پزشكي، داروسازي، مهندسي، كشاورزي و …)
2) نمايه ارجاعات علوم اجتماعي (Social Science Citation Index; SSCI):
2005 مجله در رشتههاي مختلف حوزه علوم اجتماعي (تجارت، اقتصاد، ارتباطات، آموزش، تحقيقات، جغرافي، تاريخ، حقوق، سياست، مديريت، روانشناسي،، حمل و نقل و …)
3) نمايه ارجاعات علوم انساني و هنر (Art and Humanities Sciences Citation Index; A&HSCI):
1165 مجله در رشتههاي مختلف حوزه علوم انساني و هنر (ادبيات، زبان، شعر، موسيقي، فلسفه، دين، هنر، معماري، تآتر و …)
در فهرست مجلات نمايه شده توسط ISI نام 25 مجله ايراني به چشم ميخورد و از اين تعداد تنها نام 7 مجله از ایران در وبگاه علم وجود دارد که البته هر 7 مجله در نمايه SCIE قرار دارند. از اين ميان بالاترين عامل تأثير (Impact Factor) با ميزان 64/0 متعلق به مجله Journal of the Iranian Chemical Society ميباشد. این 25 مجله عبارتند از:
شاخصهای رتبهبندي مجلات توسط ISI
مجلات تحت پوشش فهرست نویسی ISI که در نمايه وبگاه علم قرار گرفتهاند در پایان هر سال مورد ارزیابی قرار گرفته و ارزیابیها در JCR برای استفاده عموم داده میشوند. ارزیابی مجلات در پایان هر سال به شکلهای مختلف صورت می گیرد. در اینجا معیارهای سنجش و ارزیابی ISI مرور می شوند:
1- عامل تأثير سالانه(Impact Factor; IF): تعداد ارجاعات به مقالات منتشرشده دو سال قبل مجله در سال مورد ارزیابی، تقسیم بر تعداد مقالات منتشرشده دو سال قبل مجله.
2- عامل تأثير مجله (Journal Impact Factor; JIF)بطور ميانگين: معدل IF های مجله در طول دوران فهرست شدن مجله در ISI
3- شاخص فوری (Immediacy Index): تعداد ارجاعات به مقالات منتشرشده مجله در سال مورد ارزیابی، تقسیم بر تعداد مقالات منتشرشده در همان سال مجله.
4- نیمه عمر ارجاعات به مجله: (Cited Half-Life): تعداد سالهایی که از سال ارزیابی باید به عقب برگردیم تا شاهد پنجاه درصد ارجاعات کل به مجله در سال مورد ارزیابی باشیم.
5- نیمه عمر ارجاعات در مجله (Citing Half-Life): تعداد سالهایی که از سال ارزیابی باید به عقب برگردیم تا شاهد پنجاه درصد ارجاعات کل داده شده درمجله (ارائه شده در انتهای هر مقاله مجله) در سال مورد ارزیابی باشیم.
6- كل ارجاعات (Total Cites): تعداد ارجاعاتي است كه طي سال جاري توسط كل مجلات موجود در بانك اطلاعاتي به مجله شده است.
نتیجه گیری
روند رو به رشد تولید علمی کشور، بر مبنای تعداد مقالات علمی ایران در ISI، طي چند سال اخیر موفقیت آمیز بوده است. برای افزایش مشارکت خود در تولید علم جهانی دو راه وجود دارد: 1- چاپ مقالات از سوی دانشمندان ایرانی در مجلات تحت پوشش ISIاز طریق تشویق محققان و سياستگزاريهاي لازم در این خصوص و 2- استانداردسازی مجلات علمی کشور به منظور ارتقاء و نمایهسازی آنها در نمايه وبگاه علم. مورد اول در چند سال اخیر مورد توجه قرار گرفته است، اما مورد دوم هنوز جایگاه خود را پيدا نکرده است. اکنون وقت آن رسیده است که در ساماندهی و استانداردسازی مجلات علمی خود بکوشیم و همچنین برای ارتقاي بیشتر مجلات علمی کشور براساس استانداردهای بین المللی برنامهریزی نماییم.
يك هدف كوتاه مدت براي كشورمان ميتواند دستيابي به سهم يك درصد از توليد علم جهان باشد. اميد است با برنامهريزي و سياستگزاري صحيح و همت پژوهشگران، اين هدف تحقق يابد.
