فن آوري اطلاعات از مهمترين عرصه ها در فن آوري هاي نوين محسوب مي گردد. ايران تا كنون قدمهاي مهمي را در زمينه توسعه و بسط فن آوري اطلاعات برداشته است. بدون ترديد دانشگاه ها در اين عرصه داراي نقش تعيين كننده مي باشند.
در مقاله حاضر، ضمن ارائه يك الگوي رتبه بندي از وضعيت دانشگاهها در عرصه فضاهاي مجازي، جايگاه دانشگاههاي خاورميانه مورد اشاره قرار گرفته اند.
دانشگاههاي تهران و علوم پزشكي تهران، با رتبه دوم و هفتم در صدر اين ليست قرار دارند و 9 دانشگاه از مجموع 20 دانشگاه نخست، متعلق به جمهوري اسلامي ايران است.
توجه شما را به اين مقاله جالب جلب مي كنيم.
اينترنت نه تنها ارتباطات علم را دگرگون ساخت، بلكه به مؤسسات و افراد اين امكان را داد كه اطلاعات سرويسها و محصولات خودشان را به جهان عرضه نمايند. مطالعات نشان ميدهند وب در حال تبديل به يك وسيله ارتباطي براي علم و تحقيق است (Cronin & McKim,1996)
رتبهبندي وبومتريك دانشگاههاي جهان يك اقدام ابتكاري براي بهينه ساختن نمود مؤسسههاي علمي و تحقيقاتي در وب است. همچنين باعث ارتقاي انتشار نتايج علمي به صورت دستيابي باز ميشود. اين رتبهبندي در سال 2004 آغاز شد و بر اساس يك شاخص تركيبي است كه هم شامل حجم محتويات وب و هم در معرض ديد قرار داشتن اين صفحات است كه بر طبق تعداد ارجاعات (citations) آنها محاسبه ميشود.
اين رتبهبندي در ژانويه تا جولاي هر سال بر اساس شاخصهاي وب دانشگاهها و مراكز تحقيقاتي كل جهان، به روزرساني ميشود. اين روند بر اساس بازه گستردهاي از فعاليتهاي پژوهشي است كه در وب سايتهاي آكادميك بيان شده و خيلي اوقات با چشماندازي به شاخصهاي بيبلومتريك (bibliometric) نيز ميباشد.
معيار هاي وبومتريك دانشگاهها مشابه ضریب تأثیرگذاری (Impact Factor) مجلات است. Impact Factor یک شاخص کمی است که برای ارزیابی، مقایسه و رتبهبندی مجلههای علمی در رشتههای مختلف در سطح ملی یا بین المللی به کار گرفته میشود. این شاخص نشاندهنده فراوانی استنادهایی است که در طول یک دوره زمانی مشخص به یک مقاله چاپ شده در یک مجله داده میشود. ضریب تأثیرگذاری مجلهها نخستین بار به وسیله دکتر یوگن گارفیلد و آیروینگ شر در دهه ۱۹۶۰ به مؤسسه اطلاعات علمی (ISI) آمریکا ارائه شد تا در انتخاب مجلههای علمی برای نمایه استنادی علوم به کار گرفته شود. این عامل همه ساله توسط ISI یا موسسه اطلاعات علمی برمبنای ارجاعات به هر یک از مجلات علمی آن محاسبه می شود و نتیجه در گزارشات ارجاع مجله یا Journal Citation Reports منتشر می شود. این ضریب، نه برای مقاله یا نویسنده، بلکه برای مجله محاسبه می شود. محاسبه برمبنای یک دوره سه ساله صورت می گیرد (فرضا اگر در سال ۸۴ جمعاً ۴۰ ارجاع به یک مجله صورت گرفته باشد و در آن مجله در سال ۸۲ تعداد ۲۶ مقاله و در سال ۸۳ تعداد ۲۴ مقاله چاپ شده باشد، ضریب ارجاع آن مجله از تقسیم ۴۰ بر ۵۰ به دست می آید که 8/۰ است. یعنی به طور متوسط هر مقالهٔ آن نشریه 8/۰ مرتبه مورد استناد مقالات دیگر قرار گرفته است). معيارهاي وبومتريك ميزان ارجاع به صفحات وب را مورد ارزيابي قرار ميدهد.
هرچند وب عموماً به عنوان يكي از مناسبترين ابزارهاي ارتباطات علمي شناخته شده است، ولي بسيار حيرتآور است كه محتويات وب برخي مجامع علمي داراي اثر (impact) پاييني است. در واقع شاخصهاي وب، پژوهشهاي علمي و نمود آكادميك دانشگاهها را بطور كامل ارزيابي نميكند.
چند سال پيش از اين، وب سايتهاي مؤسسات بسيار مهم نيز بسيار كوچك و با اطلاعات بسيار ناچير بودند و هيچ ارزش ديگر نداشتند. ديري نپاييد كه دانشگاههاي برتر ميليونها صفحه را منتشر كردند كه حاصل كار دهها دپارتمان و سرويس، صدها تيم تحقيقاتي و هزاران نفر هيأت علمي بود. نمود قدرتمند وب، فاكتورهاي گوناگون بسياري را نشان ميدهد كه واضحاً با كيفيت كلي مؤسسهها همبستگي دارد: اين فاكتورها شامل قابليت استفاده فراگير از منابع كامپيوتري در دسترس، سواد اينترنتي، سياستهايي كه دموكراسي و آزادي بيان را نمايان ميكنند و رقابت براي قابليت ديد جهاني يا پشتيباني از پيشگامان دستيابي باز ميباشد.
شاخصهاي وبومتريك به اين دليل تعريف شدهاند كه التزام مؤسسهها را نسبت به انتشار وب نشان دهند. اگر ميزان نمود وب يك دانشگاه يا مؤسسه زير ميزان مورد انتظار (بر اساس ارجحيت آكادميك آنها) باشد، مسؤولين دانشگاهها بايد سياستهاي وب آنها را مورد تجديد نظر قرار دهند كه اين امر با افزايش حجم و كيفيت انتشارات الكترونيك آنها محقق ميگردد.
رتبهبندي وبومتريك توسط Cybermetrics Lab (واحدي از شوراي ملي تحقيقات اسپانيا) تهيه شده است. اين واحد همانند يك رصدخانه علوم و فنآوري در وب ميباشد.
معيارهاي وبومتريك
1. ارزيابي آموزشهاي برتر در وب: در اين رتبهبندي وبومتريك به انتشارات اينترنتي توسط دانشگاهها و ميزان اهميت دادن اين ارگانها به انتشار الكترونيك رتبه داده ميشود.
2. حجم، قابليت ديد، و اثر (impact) صفحات وب منتشر شده توسط دانشگاهها فقط بر بازده آنها (ارجاع به مقالات، شركت در كنفرانس، پاياننامه، گزارش و …) تكيه نميكند، بلكه شامل موارد ديگري نيز ميگردد. اين موارد شامل دورههاي آموزشي، سمينارها، كارگاهها، كتابخانههاي الكترونيك، پايگاههاي اطلاعات، سامانه هاي چندرسانهاي، صفحات شخصي و … است. همچنين اطلاعات عمومي درباره مؤسسه، دپارتمانهاي مربوطه، گروههاي تحقيقاتي يا سرويسهاي پشتيبان و … نيز در اين ارزيابي لحاظ ميشود. هدف مستقيم براي رتبهبندي، دانشگاهها هستند و هدف غيرمستقيم اعضاي هيأت علمي و نتايج كاري آنها.
3. منابع اطلاعات و تفسير آنها. دستيابي به صفحات وب اصولاً بواسطه موتورهاي جستجو فراهم ميگردد. اين واسطهها رايگان، فراگير و بسيار قدرتمند ميباشند. موتورهاي جستجو كليدهاي ارزيابي قابليت ديده شدن و ميزان اثر وبسايتهاي دانشگاهها به شمار مي آيند.
منابع محدودي براي ارزيابي وبومتريك مفيد است: 7 موتور جستجوي عمومي شامل: Google*، Yahoo Search*، Live (MSN) Search*، Exalead*، Ask (Teoma)، Gigablast و Alexa؛ و 2 پايگاه دادههاي تخصصي علمي: Google Scholar* و Live Academic. (در ارزيابي وبومتريك حاضر فقط موارد ستارهدار استفاده شده است).
اين ارزيابي در نظر دارد يك پوشش واقعي فراگير در جهان در مورد دانشگاهها به دست آورد. تنها شرط ورود به اين رتبهبندي بينالمللي، داشتن يك وب سايت مستقل با يك آدرس اينترنتي مجزا است.
در اين مقاله دانشگاههاي خاورميانه بر اساس معيارهاي ذيل رتبهبندي شده است. اطلاعات بيشتر درباره رتبهبنديهاي دانشگاههاي كل جهان را ميتوان از طريق آدرس http://www.webometrics.info بدست آورد.
علاقهمندان مي توانند رتبهبندي 100 دانشگاه برتر خاورميانه ، از نظر معيارهاي وبومتريك كه از اين ميان 51 دانشگاه مربوط به جمهوري اسلامي ايران است را در اينجا مشاهده كنند.
وبومتريك
