در شماره پيشين به بيان ضرورت و كارايي گزارش موردها پرداختيم. در اين شماره سعي بر اين داريم تا شما را با ساختار استاندارد و چگونگي نگارش يك گزارش مورد آشنا كنيم.
آناتومي گزارش مورد
سه قسمت اصلي يك گزارش مورد عبارتند از مقدمه، ارايه توضيحاتي درباره مورد و بحث. اما بسياري از صاحبنظران معتقدند وجود قسمتهاي ديگري همچون چكيده، بررسي متون فشرده و هدفدار و نيز نتيجهگيري و پيشنهاد نيز لازم و ضروري است. بر اين اساس يك گزارش مورد از 5 قسمت تشكيل ميشود:
1- چكيده / مقدمه
2- شرح حال و توصيف مورد
3- بررسي متون
4- بحث
5- نتيجهگيري / پيشنهاد
در ادامه به بررسي تك تك اين اجزا خواهيم پرداخت.
در مورد عنوان گزارش مورد، كليه نكاتي را كه در فصل 2 كتاب مباني نگارش علمي (خبرنامه شماره 2 فرزان – بهمن 1385) به آنها اشاره نموديم بايد رعايت کنيد.
چكيده
چكيده در واقع خلاصهاي از مقاله است كه خواننده را به سمت موضوع هدايت ميكند و به او اجازه ميدهد تا دريابد آيا اين مقاله با آنچه مورد نظر وي است مرتبط هست يا خير تا درباره خواندن كل مقاله تصميمگيري كند. چكيده حاوي سؤال يا مشكل باليني، تحليلي فشرده از بررسي متون و اظهاراتي خلاصه است كه بيان ميكند چرا اين مورد غيرعاديست و ارزش ارائه و انتشار دارد. بهتر است چكيده پس از تنظيم كل گزارش مورد نوشته شود.
مقدمه
در بخش مقدمه ابتدا مورد را در حد يك جمله توضيح دهيد. سپس به منطقي كه منجر به معرفي كردن مورد شده بپردازيد. مقدمه بايد مختصر، مفيد و نشان دهنده اهميت موردي كه گزارش ميشود باشد. به منظور رعايت مختصرنويسي بهتر است به تعداد اندكي مقاله مروري مرتبط با موضوع اشاره كنيد مقالاتي كه پيدا ميكنيد بايد دقيقاً منطبق با مورد شما باشند؛ بنابراين از ذكر اضافات خودداري نمائيد تا از اطاله كلام جلوگيري شود. بررسي متون شما بايد فشرده، مختصر و مفيد باشد تا بيسابقه بودن مورد را نشان دهد.
شرح و توصيف مورد
اين بخش كه هسته اصلي مقاله را تشكيل ميدهد بايد مثل يك داستان به قدري جذاب باشد كه خواننده از آن لذت ببرد. شرح دقيق، جزيي و مرحله به مرحله كليه اطلاعات مرتبط با مورد شامل معرفي بيمار، شرح حال، معاينه فيزيكي، نتايج آزمايشگاهي (با ذكر مقادير نرمال براي آزمايشهاي غيرمعمول)، اقدامات تصويربرداري، سي تي اسكن، MRI، سونوگرافي، بيوپسي، اتوپسی و نهايتاً روند درمان و پيامد ارايه ميشود.
تمامي اين اطلاعات بايد از منابع معتبر نظير پرونده ضبط شده بيمارستاني بيمار و مصاحبه با وي (در صورت لزوم) بدست آيد. دقت كنيد كه سرنخهاي تشخيصي واضح را در نوشته خود نگنجانيد، مگر آنكه حدس بزنيد عدم ارايه آنها براي اكثر پزشكان ايجاد مشكل مينمايد.
تشخيص اوليه، درمان و طرح پيگيري بيمار نيز در اين قسمت نوشته ميشود. براي اداي حق مطلب مي توانيد از جدول، فلوچارت، عكس بيمار (همراه با پوشاندن چشمها) و تصاوير راديوگرافي استفاده نماييد. براي اشاره به بيمار از كلمه مورد يا نام اصلي وي استفاده نكنيد. مثلاً ميتوانيد عبارت “بيمار الف” را بكار بريد.
بحث
قسمت بحث در واقع فرصتي دوباره براي تحليل، بررسي و شرح مجدد ويژگيهاي خاص بيمار شماست و مهمترين قسمت گزارش مورد ميباشد. در واقع شرح و تفسير كاملتر هر آنچه كه در بخش شرح و توصيف مورد به آن اشاره نشده است، در قسمت بحث صورت ميگيرد. در پاراگراف اول، هدف از گزارش اين مورد نوشته ميشود. سپس تدريجاً توضيح ميدهيد كه راجع به اين مساله قبلاً چه مشاهداتي صورت گرفته و حال موردي كه شما ارائه كردهايد چه مزيتي بر آنها دارد و چه چيزي بر دانستههاي قبلي ميافزايد؛ در واقع پيامي كه مي خواهيد به خواننده منتقل كنيد را در اينجا ميآوريد. داوران مجله خواهان استدلالهايي روشن، علمي و منطقي دال بر نادر بودن مورد هستند. چنانچه نتوانيد اين كار را انجام دهيد احتمال رد شدن مقاله شما بالاست.
در قسمت بحث، نحوه جمعآوري اطلاعات (مشاهدات علمي) و سنتز آنها و روشي كه منجر به تشخيص نهايي شده است را نيز ميآوريد. ارايه يك درخت تصميمگيري يا الگوريتم ميتواند مفيد باشد. بحث درباره پيامد نهايي نيز بايد گنجانده شود.
نتيجهگيري و پيشنهاد
نهايتاً هر مقاله گزارش مورد بايد داراي بخش نتيجهگيري و پيشنهاد باشد. درسي كه پزشكان از خواندن اين گزارش مورد ميگيرند و اينكه اگر با چنين مواردي مواجه شدند، از نظر شما بهتر است چگونه با آن برخورد كنند، مسايلي است كه در اين قسمت به آنها مي پردازيد. ميتوانيد پيشنهادهايي براي پژوهش درباره اين موضوع نيز ارايه كنيد. حجم اين بخش نبايد از يك تا دو پاراگراف فراتر رود.
اشتباهات شايع
– حجم كلي گزارش مورد در اكثر مجلات كمتر از سه صفحه و گاهاً يك صفحه است، اما حد و مرز دقيقي براي آن ذكر نشده است. از ارائه اطلاعات غير ضروری و زايد با نيت پر بار نمودن مقاله خودداری کنيد.
– علاقمندان به نوشتن گزارش مورد در ابتداي امر با مشكلاتي مواجهند كه مهمترين آنها محدوديت زمان ميباشد. مجدداً متذكر ميشويم كه نويسندگان بايد حتماً قسمت راهنماي مؤلفين مجلهاي كه قصد ارسال مقاله براي آنرا دارند، با دقت مطالعه نمايند.
– مشكل بعدي آن است كه مؤلفين ممكن است ندانند كدام سري از مجلات بيشتر از بقيه اقدام به انتشار گزارش مورد ميكنند. در زير به چند مجله معتبر كه سابقه چاپ گزارش مورد را دارند اشاره ميشود.
Academic Emergency Medicine
American Family Physician
Archives of Family Medicine
Archives of Internal Medicine
Journal of Family Practice
Journal of the American Board of Family Practice
Lancet
New England Journal of Medicine
براي آشنايي بيشتر با ساختار و نحوه نگارش گزارش مورد به فصل 12 از كتاب مباني نگارش علمي تاليف دكتر احسان حامدي سرشت – گروه نگارش علمي (SWT)- موسسه فرزان مراجعه نماييد.
