نگارش علمی: چگونه يك مجله مناسب براي چاپ مقالات خود انتخاب كنيم؟ (قسمت دوم)

زمان انتخاب مجله
نحوه نگارش مقاله بستگي به انتخاب مجله‌ دارد. هر مجله داراي اسلوب خاص خود مي‌باشد؛ لذا در روند نگارش مقاله، اگر زودتر مجله هدف را انتخاب كنيد و با توجه به‌ آن مقاله را تنظيم كنيد، بهتر است. اگر مجله مورد نظر شما تخصصي است نبايد زياد درباره مفاهيم پايه توضيح دهيد و بهتر است يك مقدمه كوتاه بنويسيد. در مقابل، مخاطبين يك مجله عمومي ممكن است نيازمند توضيحات بيشتري باشند. در اين مجله‌ها عموماً بخش مقدمه نسبت به مجلات تخصصي طولاني‌تر است.

فرمت مقاله همچون اجزاي اصلي، ساختار و حجم چكيده، چگونگي مرجع‌نگاري، تعداد شكلها و جدولها و نحوه نمايش داده‌هاي عددي بطور كامل بستگي به مجله‌اي دارد كه مقاله را براي آن مي‌فرستيد. در موارديكه مقاله توسط يك مجله رد مي‌شود براي بازنويسي و ارسال آن به مجله‌اي ديگر، ضمن اصلاح آن بر مبناي نظرات مرورگران، توجه به موارد فوق نيز ضروري است.

ارسال همزمان يك مقاله به دو مجله: خوب يا بد
موكدا توصيه مي‌شود هرگز مقاله خود را بطور همزمان به دو مجله نفرستيد؛ چرا كه اين اقدام غيراخلاقي مي‌تواند نتايج غيرمنتظره‌اي به بار ‌آورد و باعث رد مقاله از سوي هر دو مجله و تخريب سابقه علمي شما گردد. همچنين از ارسال مقاله چاپ شده يا مقاله‌اي كه جهت چاپ پذيرفته شده است به مجله‌اي ديگر خودداري كنيد.

آيا چاپ يك مقاله در دو مجله ايراني وخارجي ممكن است؟
به هيچ وجه نبايد يك مقاله را تواما در يك مجله خارجي و يك مجله ايراني كه اندكس مي‌شوند چاپ كرد، حتي اگر آن مجله به زبان فارسي باشد. درصورتي كه پژوهشگر تمايل دارد مقاله خود را در يك مجله داخلي نيز منتشر نمايد، مي تواند يك مجله فارسي (و نه انگليسي) را كه در نمايه‌هايي همچون SCI ، ايندكس مديكوس و اكسرپتا مديكا اندكس نمي شود، برگزيند.

رد مقاله، انتخاب مجله ، آغازي دوباره
همواره درگام نخست مقاله خود را براي مجله اي بفرستيد كه تصورمي‌كنيد سطح آن از مقاله شما بالاتر است. حتي در صورت رد شدن مقاله، شما اين فرصت را خواهيد داشت كه از نقاط ضعف مقاله خود آگاه گرديد و نسبت به رفع آنها براي ارسال مقاله خود به دومين مجله اقدام نماييد. درعين حال توجه داشته باشيد افراط در اين موضوع و انتخاب مجلات بسيار بالا مي‌تواند شما را با رد سريع مقاله روبرو نمايد.

رد شدن مقاله الزاما به معني مشكل در مقاله شما نيست. مجلات، سردبيران و مرورگران رويكردهاي متفاوت و بعضا متضادي دارند. با حوصله، اصلاحات ضروري را انجام دهيد و با استفاده از مطالب فوق مجله بعدي را انتخاب كنيد.

بد نيست بدانيد مجله JAMA 92 درصد، BMJ 86 درصد و مجله انجمن پزشكي پاكستان(JPMA) حدود 40 درصد مقالات را رد مي نمايند. اساسا ميزان پذيرش مقاله در مجلات مختلف بين تقريباً 5 تا 60 درصد مي‌باشد.

مجله‌هاي الكترونيك
گروهي از مجلات صرفا بصورت الكترونيك منتشر مي‌شوند. به بيان ديگر فاقد نسخه چاپي هستند و تنها از طريق اينترنت قابل دسترسي مي‌باشند. مهمترين گروه از اين مجلات سري مجلاتBMC (Biomedical Central) هستند. مجلات BMC با حمايت NLM منتشر مي‌شوند. از آنجا كه مدلاين نيز زير نظر NLM قرار دارد، تمامي مجلات BMC از بدو انتشار در مدلاين نمايه مي‌شوند. درحال حاضر بيش از 30 درصد آنها در ISI نيز نمايه مي‌گردند.

اين مجلات در ابتدا ميزان پذيرش بالايي داشتند اما به تدريج چاپ مقاله در آنها دشوارتر شده است و برخلاف قبل، تعدادي از آنها، از نويسندگان مبلغي را براي چاپ مقاله مطالبه مي‌كنند.

يكي از مهمترين ويژگيهاي سري مجلات BMC دسترسي باز و رايگان به متن كامل مقالات درآنهاست.

دسترسي باز به متن كامل مقالات
همچنان كه اشاره شد مجلات سري BMC از مهمترين نمونه ها و در عين حال مدافع تئوري دسترسي باز و رايگان به متن كامل مقالات مي باشند. دسترسي به مقالات منتشره در اين مجلات به سادگي ازطريق PubMed امكانپذير است.

اما علاوه برمجلات BMC كه صرفا بصورت الكترونيك (آنلاين) منتشر مي شوند بهترين نمونه مجلات چاپي كه امكان استفاده رايگان از متن كامل مقالات خود را براي كاربران فراهم آورده‌اند، ?�جله BMJ است. شما بسادگي و از طريق سايت اين مجله به آدرسwww.bmj.com امكان دسترسي به متن كامل مقالات را پيدا مي كنيد.
مجله BMJ يكي از بهترين وب سايت ها را در ميان مجلات پزشكي داراست.
براي دسترسي به فهرستي از مجلات كه امكان استفاده رايگان از متن كامل مقالات خود را مي‌دهند مي‌توانيد به آدرس اينترنتي FreemedicalJournals.com www. مراجعه نماييد.

مجلات خاص
در ميان مجلات مختلف، مجلاتي وجود دارند كه به لحاظ ساختار و محتوا با سايرين متفاوت هستند. به عنوان نمونه مجلاتي وجود دارند كه فقط مقالات مروري چاپ مي نمايند. از ميان اين مجلات مي توان به سري مجلات Current Opinion اشاره كرد. انتشارات Lippincott Williams and Wilkins 25 مجله در حوزه علوم باليني و انتشارات Elsevier 9 مجله درحوزه علوم پايه با عنوان كلي Current Opinion منتشر مي نمايند. هدف از انتشار اين مجلات به روز نگهداشتن اطلاعات خوانندگان از طريق ارايه مقالات مروري است.

شاخصهاي رتبه بندي مجلات
گزارش ميزان ارجاع به مجلات (JCR) هرساله توسط انستيتو اطلاعات علمي (ISI) واقع در شهر فيلادلفياي امريكا منتشر مي‌گردد. اين گزارش حاوي اطلاعات ارزشمندي پيرامون وضعيت مجلات و رتبه بندي آنها مي‌باشد.
براي رتبه بندي مجلات شاخصهاي مختلفي پيشنهاد شده است كه مبناي اكثر آنها ميزان ارجاع به مقاله هاي مجله مي باشد. استناد به مقالات چاپ شده در يك مجله مبناي رتبه‌بندي مجلات است. از ميان شاخصهاي رتبه‌بندي مجلات مي‌توان به تعداد كل ارجاع به مقالات در يك مجله (TC: Total Cites) نيمه عمر ارجاع (CHL: Cited Half -Life) شاخص فوريت (II: Immediacy Index) و از همه مهمتر عامل تاثير (IF: Impact Factor) اشاره كرد.

عامل تاثير (IF) در يك مجله عبارت است از نسبت بين ميزان ارجاع به مقالات منتشر شده طي 2 سال گذشته تقسيم بر تعداد كل مقالات در اين 2 سال. به عبارت ساده IF نشان مي‌دهدكه يك مقاله متوسط در مجله، چند بار مورد استناد قرارگرفته است. IF يك شاخص مهم در ارزيابي جايگاه مجلات است ولي امروزه مقالات متعددي درنقد آن منتشر مي‌شود كه نقش آن را زير سوال برده است.
بايد به اين نكته مهم توجه داشت كه IF مجلات درحوزه موضوعي قابل مقايسه است. به عنوان مثال مقايسه IF يك مجله ايمونولوژي با يك مجله نورولوژي صحيح نيست.

براي آشنايي بيشتر با  چگونگی انتخاب مجله پژوهشی به فصل 15 از كتاب مباني نگارش علمي تاليف دكتر غلامرضا حبيبي – گروه نگارش علمي (SWT)- موسسه فرزان مراجعه نماييد.