header image
Home arrow خبرنامه الکترونیک فرزان arrow خبرنامه شماره 40 فرزان - فروردین 1389 arrow نگارش علمی: اصول اخلاق در پژوهش در نگارش علمی ( قسمت اول)
نگارش علمی: اصول اخلاق در پژوهش در نگارش علمی ( قسمت اول)

در این شماره از خبرنامه الکترونیک فرزان به جایگاه اخلاق در پژوهش و نگارش علمی خواهیم پرداخت. با ما همراه باشید.


مقدمه

دانش پزشكي يك دانش تجربي است كه قدمتي به درازاي عمر بشر دارد. آنچه كه امروز در اختيار داريم حاصل كنار هم چيده شدن نتايج تحقيقات و تجربيات پزشكان و پژوهشگران در طول تاريخ است. در واقع نتيجه هر پژوهش، همچون شمعي فروزان فرا روي ما قرار مي گيرد تا در پرتو آن  مسير درست دانش را طي كنيم. لازم است پژوهشگران با پايبندي به اصول اخلاقي و پرهيز از اعمال نظر شخصي، حقيقت را آن گونه كه هست ارائه نمايند. نگارش مقاله علمي كه نقطه عطفي در انتقال يافته ها و حقايق تازه كشف شده محسوب مي شود، بايد در چارچوب مجموعه اي از دستورالعمل هاي اخلاقي قرار گيرد كه در اين شماره از خبرنامه به آن خواهيم پرداخت. نخست اشاره اي كوتاه به بحث اخلاق در پژوهش خواهيم داشت، آنگاه به اخلاق در نگارش علمي مي پردازيم.        


اخلاق در پژوهش

بهترين زمان براي ارزيابي جنبه هاي اخلاقي يك پژوهش،  مرحله طراحي مطالعه و نوشتن پيش- نويس طرح مي باشد. در غير اين صورت، ممكن است مطالعه در مراحل اجرايي به دليل غير اخلاقي بودن متوقف گردد.


بيانيه هلسينكي

بيانيه هلسينكي كه اول بار در سال 1964 در فنلاند توسط انجمن جهاني پزشكي به ثبت رسيد، محققين را ملزم مي كند تا حين پژوهش، سلامتي بيماران را در اولويت قرار دهند و اقدامات پيشگيري، تشخيصي و درماني كه بر روي بيماران انجام مي دهند به هيچ وجه ضرري را متوجه آنان نكند. در حال حاضر بيانيه هلسينكي از 32 بند تشكيل يافته است كه مطالعه آن را به كليه خوانندگان، توصيه مي نماييم. 


حجم نمونه

محاسبه دقيق حجم نمونه به لحاظ اخلاقي نيز حائز اهميت است. انجام مطالعه اي كه به دليل ناكافي بودن حجم نمونه از قدرت لازم برخوردار نباشد، اخلاقي نيست. از سوي ديگر انجام مطالعه با حجم نمونه اي بيش از آنچه كه لازم است نيز به دليل هدر دادن سرمايه، غير اخلاقي محسوب مي شود. 


تأييد كميته اخلاق

پيش نويس طرح هاي تحقيقاتي بايد جهت اجرا  به تأييد كميته اخلاقي  آن مركز تحقيقاتي يا دانشگاهي برسد. كميته اخلاقي موظف است با در نظر داشتن حقوق و خير و صلاح شركت كنندگان در مطالعه، به مقايسه پيامد هاي بالقوه پژوهش يا خطراتي كه بيماران را تهديد مي كند بپردازد و نيز از نحوه اخذ رضايتامه آگاهانه مطلع شود. اهميت توجه به مسائل اخلاقي بسته به  نوع مطالعه متفاوت است. مطالعاتي همچون كارآزمايي‌هاي باليني كه در آنها مداخله اي بر روي انسان صورت مي‌گيرد بيشترين مباحثات اخلاقي را به خود اختصاص مي دهند. 


اخلاق در نگارش علمي

از جمله مسائلي كه روز به روز بيشتر مورد توجه مجلات قرار مي‌گيرد، مسائل اخلاقي در انجام پژوهش و ارائه نتايج است. نكته مهم  آن است كه حتما در بخش مواد و روش ها ذكر كنيد  اين پژوهش به تأييد كميته اخلاقي دانشگاه رسيده است. بسياري از مجلات از چاپ نتايج مطالعاتي كه فاقد تأييديه كميته اخلاقي هستند امتناع مي ورزند. اگر پژوهشگران اعتقاد داشته باشند كه پژوهش آنها نياز به بررسي از جانب كميته اخلاقي ندارد، بايد دليل منطقي آن را ارائه كنند.    


 تضاد علائق

به شرايطي كه نويسنده يا پژوهشگر داراي جايگاه يا رابطه خاصي است كه بر روند پژوهش يا نتايج آن تاثير مي‌گذارد اصطلاحا تضاد منافع اطلاق مي&zwnj